عایق صوتی یونولیت بهتر است یا فوم آکوستیک

اگر در حال ساخت‌وساز، بازسازی منزل یا طراحی یک استودیو هستید، احتمالاً با این سؤال مواجه شده‌اید که برای عایق‌کاری صوتی، یونولیت مناسب‌تر است یا فوم آکوستیک؟
هر دو متریال ظاهراً سبک، مقرون‌به‌صرفه و کاربردی هستند؛ اما عملکرد آنها در برابر صدا یکسان نیست. انتخاب اشتباه ممکن است حتی با صرف هزینه بالا نیز نتیجه مطلوبی ایجاد نکند. در این مقاله، با یک رویکرد کاملاً علمی و کاربردی، تفاوت‌ها، مزایا، معایب و کارکرد واقعی یونولیت و فوم آکوستیک را بررسی می‌کنیم تا بتوانید بهترین انتخاب را برای شرایط خود داشته باشید.

یونولیت چگونه روی صدا تأثیر می‌گذارد؟

یونولیت یا پلی‌استایرن انبساطی (EPS) یک فوم بسیار سبک و سفیدرنگ است که از انبساط دانه‌های پلی‌استایرن تولید می‌شود. بخش عمده حجم یونولیت را هوا تشکیل می‌دهد؛ دقیق‌تر بگوییم حدود ۹۵ درصد آن هوا و تنها ۵ درصد آن پلیمر واقعی است. همین ساختار باعث شده که یونولیت وزن کمی داشته باشد و در عین حال حجم زیادی را پر کند.

وقتی صحبت از تأثیر این ماده روی صدا می‌شود، باید ابتدا بدانیم صدا چطور در فضا حرکت می‌کند. موج صوتی برای عبور، نیاز به مواد متراکم و مسیرهای سخت دارد. یونولیت چون چگالی کمی دارد و داخل آن پر از فضاهای خالی و هوای فشرده است، نمی‌تواند جلوی حرکت صدا را به شکل جدی بگیرد. اما می‌تواند مقدار کمی از انرژی صوتی را هنگام عبور کاهش دهد.

این کاهش عمدتاً برای صدای فرکانس پایین و ضربه‌ای بسیار کم و برای صدای گفت‌وگو و فرکانس‌ بالا محدود است. علت این ضعف، ساختار سلول بسته یونولیت است. سلول‌های بسته اجازه نمی‌دهند موج صوتی وارد عمق ماده شود، درنتیجه صدا نه جذب می‌شود و نه در داخل آن شکسته می‌شود. بنابراین یونولیت بیشتر یک کندکننده صوتی است تا عایق واقعی.

با این همه، ضخامت بالای یونولیت می‌تواند مقدار کمی اثرگذاری ایجاد کند. یعنی اگر از ورق‌های ضخیم استفاده شود، بخشی از امواج قبل از عبور تضعیف می‌شوند. به همین دلیل در ساختمان‌ها گاهی از یونولیت به عنوان لایه کمکی در کنار عایق‌های دیگر استفاده می‌شود، نه به عنوان عایق صوتی اصلی.

فوم آکوستیک چیست و چگونه روی صدا اثر می‌گذارد؟

فوم آکوستیک یک نوع فوم تخصصی با ساختار سلول باز است که از پلی‌یورتان یا ترکیبات مشابه تولید می‌شود. بر خلاف یونولیت، این ماده با هدف مهندسی صدا و کنترل آکوستیک محیط طراحی شده است. شکل ظاهری آن اغلب به‌صورت هرمی، شانه‌تخم‌مرغی یا موج‌دار است؛ اما این ظاهر فقط زیبایی نیست، بلکه عملکرد صوتی دارد.

فوم آکوستیک با دو سازوکار روی صدا تأثیر می‌گذارد:

۱. جذب صدا با ورود موج صوتی به سلول‌های باز

دیوارهای سلولی باز این فوم اجازه می‌دهند موج صوتی وارد عمق آن شود. وقتی صدا وارد لایه‌های مختلف فوم می‌شود، انرژی آن به‌تدریج در اثر اصطکاک داخلی و پیچ‌وخم‌های مسیر، به گرمای ناچیز تبدیل شده و از بین می‌رود. این ویژگی باعث می‌شود فوم آکوستیک بتواند پژواک، ریورب و نویز داخل اتاق را به‌طور مؤثر کاهش دهد.

۲. شکست انرژی صوتی

طرح‌های هرمی یا تخم‌مرغی باعث می‌شوند موج صوتی هنگام برخورد، در جهات مختلف پخش و شکسته شود. این پراکندگی از تمرکز صدا جلوگیری می‌کند و به بهبود کیفیت شنیداری و ضبط صوت کمک می‌کند.

در نتیجه، فوم آکوستیک برای کنترل صدای داخلی اتاق، از جمله استودیو خانگی، اتاق ضبط پادکست، اتاق گیم، یا سالن کنفرانس یکی از بهترین انتخاب‌هاست. البته باید یادآور شد که فوم آکوستیک برای جلوگیری از عبور صدا مناسب نیست. یعنی اگر صدای بیرون شدید باشد، این فوم تنها کیفیت صدا در داخل محیط را بهبود می‌دهد، نه اینکه جلوی ورود صدا را بگیرد.

به‌طور کلی، فوم آکوستیک یک ابزار تخصصی برای مدیریت رفتار صوتی داخل محیط است؛ صدای مزاحم داخل اتاق را می‌گیرد، ریورب را حذف می‌کند، وضوح صدا را بالا می‌برد و فضا را برای ضبط، مطالعه یا گفت‌وگو دلپذیرتر می‌کند.

مقایسه یونولیت یا فوم آکوستیک؟

یونولیت یک فوم سبک با سلول‌های بسته است؛ این یعنی موج صوتی نمی‌تواند وارد عمق آن شود و تنها در سطح آن کمی انرژی از دست می‌دهد. بنابراین عملکرد یونولیت بیشتر شبیه یک کاهش‌دهنده جزئی انتقال صدا است. اگر صدای مزاحم از دیوارهای مشترک، سقف یا محیط بیرونی وارد شود، یونولیت فقط می‌تواند بخش بسیار محدودی از آن را تضعیف کند. به همین دلیل در ساختمان‌ها اغلب به‌عنوان لایه جانبی یا مکمل استفاده می‌شود، نه عایق اصلی. مزیت یونولیت، تنها در اقتصادی بودن، وزن کم و امکان افزایش ضخامت بدون هزینه سنگین است.

در مقابل، فوم آکوستیک با ساختار سلول باز طراحی شده و عملکردش دقیقاً نقطه مقابل یونولیت است. این فوم صدای عبوری را متوقف نمی‌کند، اما صدا را جذب می‌کند و اجازه نمی‌دهد امواج در فضا باقی بمانند، بازتاب شوند یا ریورب ایجاد کنند. به همین دلیل در استودیو، اتاق ضبط، پادکست، کلاس، سالن کنفرانس و حتی خانه‌هایی که مشکل پژواک دارند، فوم آکوستیک نقش حیاتی دارد. این فوم با شکستن انرژی صوتی و هدایت آن به داخل حجم خود، فضا را ساکت‌تر، کنترل‌شده‌تر و شفاف‌تر می‌کند.

بنابراین اگر سؤال این باشد که کدام‌ یک بهتر است، پاسخ ثابتی وجود ندارد. یونولیت برای جلوگیری از انتقال صدا مناسب نیست و فوم آکوستیک برای جلوگیری از ورود صدا تقریباً بی‌اثر است. هرکدام برای کارکرد متفاوتی ساخته شده‌اند:

• اگر هدف شما کاهش عبور صدا از دیوار، سقف یا کف است، یونولیت انتخاب مناسبی نیست و باید به سراغ عایق‌های سنگین‌تر مانند پشم سنگ، عایق‌های چندلایه یا دیوار کاذب بروید.
• اگر هدف شما کاهش پژواک و کنترل صدا در داخل اتاق است، فوم آکوستیک بهترین انتخاب است.
• اگر به دنبال یک گزینه اقتصادی برای بهبود تقریبی صدا هستید، یونولیت می‌تواند نقش مکمل داشته باشد، اما انتظارات باید واقع‌بینانه باشد.
• اگر نیاز شما کیفیت صدای حرفه‌ای است، فوم آکوستیک تنها گزینه منطقی در این مقایسه است.