ایمنی یونولیت؛ بررسی خطرات و راهکارهای ایمنی

این مقاله به‌ طور کامل به بررسی ایمنی یونولیت، استانداردهای ایمنی و راهکارهای کاهش ریسک می‌پردازد.

یونولیت یا پلی‌استایرن منبسط‌شده (EPS) یکی از پرکاربردترین مصالح سبک در صنعت ساختمان، بسته‌بندی و عایق‌کاری است.

این ماده به دلیل وزن کم، قیمت مناسب و عملکرد حرارتی خوب، انتخاب بسیاری از سازندگان و پیمانکاران است.

اما در کنار مزایا، یونولیت دارای خطرات بالقوه‌ای نیز هست که نادیده گرفتن آن‌ها می‌تواند باعث آتش‌سوزی شدید، مشکلات تنفسی، تولید دود سمی و آسیب‌های ساختاری شود.

یونولیت چیست و اهمیت ایمنی یونولیت

یونولیت از دانه‌های ریز پلی‌استایرن تشکیل می‌شود که با بخار حرارت دیده و منبسط می‌شوند.

در نهایت در قالب سازی پلاستوفوم این دانه‌ها در قالب‌های بزرگ فشرده شده و به بلوک یا صفحات مختلف تبدیل می‌شوند.

ویژگی‌های اصلی یونولیت؛

فوق‌العاده سبک
عایق حرارتی مناسب
جذب رطوبت پایین
مقرون‌به‌صرفه
برش‌پذیری آسان
امکان تولید در چگالی‌های مختلف

این ویژگی‌ها یونولیت را به یکی از محبوب‌ترین مصالح ساختمانی در سال‌های اخیر تبدیل کرده است.

خطرات احتمالی استفاده از یونولیت در ساختمان‌ سازی

با وجود مزایا، یونولیت دارای نقاط ضعفی است که در صورت بی‌توجهی می‌تواند خطراتی مانند آتش‌سوزی یا تولید دود سمی ایجاد کند.

اهمیت ایمنی یونولیت از چند جنبه بررسی می‌شود:

۱٫ خطر اشتعال‌پذیری یونولیت

یونولیت از مواد هیدروکربنی تشکیل شده و به صورت طبیعی قابل اشتعال است.
در دمای بالا یا تماس با شعله، یونولیت:

به سرعت آتش می‌گیرد
شعله را گسترش می‌دهد
دود غلیظ و گازهای سمی آزاد می‌کند
در حین سوختن قطره‌های مذاب ایجاد می‌کند که خود باعث گسترش آتش می‌شود

به همین دلیل استفاده از یونولیت معمولی در سقف و دیوار بدون پوشش مناسب، خطرساز است.

۲٫ انتشار گازهای خطرناک هنگام سوختن

یکی از مهم‌ترین دلایل اهمیت ایمنی یونولیت، گازهای آزادشده هنگام سوختن آن است.

مواد آزاد شده شامل:

بنزن
استایرن
مونوکسید کربن (CO)

این مواد می‌توانند باعث:

مشکلات تنفسی
مسمومیت
تحریک چشم و گلو
افزایش خطر سرطان در مواجهه طولانی
کاهش هوشیاری و بی‌حسی
شوند.

۳٫ نقش کلیدی در ساختمان‌سازی و خطرات نصب غیراصولی

در ساختمان‌ها، یونولیت معمولاً در موارد زیر استفاده می‌شود:

بلوک سقفی
دیوارهای عایق
پنل‌های سبک
عایق پشت‌بام
کف‌سازی

استفاده نادرست از یونولیت باعث می‌شود:

سقف‌ها در برابر آتش ضعیف شوند
انتقال شعله بین طبقات سریع‌تر انجام شود
در صورت اتصال کوتاه برق، آتش‌سوزی تشدید شود

بنابراین نحوه نصب، نوع یونولیت و میزان پوشش مقاوم در برابر آتش بسیار حیاتی است.

۴٫ نبود پوشش محافظ روی یونولیت

یونولیت به هیچ عنوان نباید بدون پوشش باقی بماند. پوشش‌های ایمن شامل:

گچ
سیمان
اندود ضدحریق
صفحات گچی مقاوم در برابر آتش
توری و ملات

پوشش صحیح باعث می‌شود یونولیت حتی در صورت آتش‌سوزی به این راحتی درگیر شعله نشود.

۵٫ اهمیت انتخاب یونولیت استاندارد در ایمنی یونولیت

یونولیت باید از کارخانه معتبر و دارای استاندارد ملی تهیه شود. یونولیت‌های غیر استاندارد اغلب:

چگالی پایین‌تری دارند
اشتعال‌پذیری بالاتری دارند
دود بیشتری تولید می‌کنند
با کوچک‌ترین جرقه آتش می‌گیرند

یونولیت استاندارد معمولاً کندسوز (Self Extinguishing) است و در برابر آتش مقاومت بیشتری دارد.

۶٫ خطرات هنگام برش و تولید گرد یونولیت

هنگام کار با یونولیت، به‌خصوص هنگام برش، ذرات ریز وارد هوا می‌شوند. تنفس این ذرات می‌تواند مشکلاتی مثل:

سرفه
مشکلات ریوی
تحریک گلو
آلرژی

ایجاد کند.
بنابراین در کارگاه‌ها باید از ماسک و تهویه مناسب استفاده شود.

۷٫ تأثیر چگالی یونولیت بر ایمنی

چگالی (DF) یکی از مهم‌ترین فاکتورهای تعیین ایمنی یونولیت است.

یونولیت با چگالی بالاتر:

دیرتر آتش می‌گیرد
دود کمتری تولید می‌کند
مقاومت بیشتری در برابر حرارت دارد
ساختار فشرده‌تر و ایمن‌تر است

بنابراین چگالی ۱۲ تا ۲۰ برای ساخت‌وساز توصیه می‌شود.

چگونه یونولیت استاندارد و غیرخطرناک را تشخیص دهیم؟

مزایای فراوانی مانند وزن کم، عایق حرارتی و صوتی مناسب و قیمت مقرون‌به‌صرفه دارد، اما استفاده از یونولیت غیراستاندارد می‌تواند خطرات جدی مانند آتش‌سوزی، انتشار گازهای سمی و کاهش مقاومت سازه ایجاد کند.

شناخت ویژگی‌های یونولیت استاندارد و ایمن اهمیت زیادی دارد تا از سلامت ساکنان و دوام ساختمان اطمینان حاصل شود.

۱. بررسی نشان استاندارد

اولین و مهم‌ترین راه برای تشخیص یونولیت ایمن، بررسی گواهی و نشان استاندارد ملی یا بین‌المللی است.

در ایران، نشان استاندارد ملی (ISIRI) الزامی است.
تولیدکننده معتبر باید گواهی کیفیت و آزمایش‌های ضدحریق و مقاومت حرارتی را ارائه دهد.
یونولیت استاندارد معمولاً دارای برچسب کندسوز (Self-Extinguishing) است.

نکته: یونولیت بدون استاندارد ممکن است ریسک آتش‌سوزی و انتشار گازهای سمی بالاتری داشته باشد.

۲. بررسی چگالی یونولیت

چگالی یونولیت یکی از شاخص‌های اصلی کیفیت است.

چگالی پایین: سبک و شکننده، سریع‌تر مشتعل می‌شود و عملکرد حرارتی و صوتی ضعیف دارد.
چگالی متوسط (۱۲–۲۰ کیلوگرم بر مترمکعب): مناسب برای ساختمان و عایق حرارتی.
چگالی بالا: عملکرد صوتی بهتر، مقاومت فشاری بیشتر، دیرتر مشتعل می‌شود.

راهکار: قبل از خرید، وزن یک قطعه استاندارد یونولیت را بررسی کرده و با مشخصات کارخانه مطابقت دهید.

۳. بافت و فشردگی یونولیت

یونولیت استاندارد دارای ساختار فشرده و یکدست است:

دانه‌های ریز و یکدست
بدون حفره‌های بزرگ یا ترک‌های داخلی
سطح صاف و یکپارچه

یونولیت با بافت شل و متخلخل معمولاً کیفیت پایین دارد و خطرناک‌تر است.

۴. تست حرارتی و دود

روش ساده برای بررسی یونولیت:

یک قطعه کوچک از یونولیت را در فاصله ایمن از شعله بگیرید
یونولیت استاندارد کندسوز شعله را سریع خاموش می‌کند و دود کمی تولید می‌کند
یونولیت غیر استاندارد سریع می‌سوزد، دود سیاه و غلیظ تولید می‌کند

این تست باید با احتیاط کامل و در محیط کنترل‌شده انجام شود.

۵. بررسی رنگ و ظاهر یونولیت

رنگ یکنواخت و بدون لکه‌های سیاه یا زرد نشانه کیفیت بالاست.

لکه‌ها یا نقاط تیره ممکن است نشان‌دهنده استفاده از مواد بازیافتی بی‌کیفیت یا افزودنی‌های نامطلوب باشد.

۶. تست مقاومت فشاری

قطعه‌ای از یونولیت را تحت فشار دست بررسی کنید:

یونولیت استاندارد کمی انعطاف دارد و خرد نمی‌شود
یونولیت کم‌چگالی و غیر استاندارد به راحتی خرد یا ترک می‌خورد

۷. خرید از تولیدکننده معتبر

همیشه از کارخانه‌ها و فروشندگان معتبر خرید کنید
از فروشگاه‌هایی که گواهی کیفیت و استاندارد ارائه نمی‌دهند، یونولیت خریداری نکنید
توجه به سابقه تولیدکننده و نظرات کاربران می‌تواند کمک‌کننده باشد

۸. راهکارهای تکمیلی برای افزایش ایمنی

استفاده از یونولیت کندسوز و استاندارد
پوشش‌دهی با گچ، سیمان یا صفحات مقاوم در برابر آتش
نصب اصولی و رعایت فاصله از منابع حرارتی
انبارداری صحیح و دور از مواد قابل اشتعال

نکات ضروری برای ایمنی یونولیت در پروژه‌های ساختمانی

۱. استفاده از یونولیت استاندارد و کندسوز

حتماً یونولیت دارای گواهی استاندارد ملی یا بین‌المللی خریداری کنید.
نوع کندسوز (Self-Extinguishing) انتخاب کنید تا در صورت تماس با حرارت، شعله گسترش نیابد.
از یونولیت با چگالی مناسب (۱۲–۲۰ کیلوگرم بر مترمکعب برای ساختمان) استفاده کنید.

۲. پوشش‌دهی مناسب یونولیت

پوشش‌های ایمن شامل:
- گچ و سیمان
- صفحات گچی مقاوم در برابر آتش
- ملات و توری مخصوص

این کار باعث می‌شود یونولیت حتی در شرایط آتش‌سوزی دیرتر درگیر شود و دود کمتری تولید کند.

۳. رعایت فاصله از منابع حرارت و برق

یونولیت به شعله مستقیم و حرارت حساس است.
مسیرهای برق و سیم‌کشی باید داخل کانال یا محافظ اجرا شود تا خطر جرقه و آتش‌سوزی کاهش یابد.
یونولیت نباید نزدیک بخاری، مشعل، اجاق یا تجهیزات داغ قرار گیرد.

۴. رعایت نکات ایمنی هنگام برش و نصب

از ابزارهای استاندارد مانند کاتر و اره مخصوص یونولیت استفاده کنید.
هرگز از حرارت مستقیم یا شعله برای برش استفاده نکنید.
محیط کارگاه باید دارای تهویه مناسب باشد تا ذرات یونولیت معلق در هوا مشکل تنفسی ایجاد نکند.
استفاده از ماسک و دستکش ایمنی الزامی است.

۵. انبارداری و نگهداری صحیح

یونولیت را در محیط خشک، دور از منابع حرارت و مواد قابل اشتعال نگهداری کنید.
بسته‌ها باید روی قفسه یا سکوی مناسب و به دور از رطوبت قرار گیرند.
از فشار زیاد یا قرار دادن اجسام سنگین روی یونولیت خودداری کنید تا شکل و بافت آن تغییر نکند.

۶. بررسی منظم و کنترل کیفیت یونولیت

قبل از نصب، یونولیت را از نظر ترک، حفره و آسیب دیدگی بررسی کنید.
یونولیت با بافت شل یا غیر یکدست خطرناک است.
هر قطعه یونولیت قبل از استفاده باید از نظر استاندارد بودن و کیفیت فشردگی تایید شود.

۷. آموزش نیروی کار و رعایت دستورالعمل‌ها

افراد حاضر در پروژه باید با خطرات یونولیت و اصول ایمنی آشنا باشند.
استفاده از دستورالعمل نصب و پوشش‌دهی تولیدکننده الزامی است.
اطلاع‌رسانی در مورد خطرات آتش‌سوزی و روش‌های پیشگیری اهمیت زیادی دارد.